Βόρειες Σποράδες

Αν και ίχνη ανθρώπινης παρουσίας όχι εγκατάστασης- κατά την Παλαιολιθική περίοδο εντοπίστηκαν πρόσφατα στις βόρειες Σποράδες, η παρουσία του ανθρώπου κατά την επόμενη περίοδο, τη Μεσολιθική, χρήζει ιδιαίτερης μνείας αφού φανερώνει συστηματική ενασχόληση των πληθυσμών που κινούνται σ’ αυτήν την περιοχή με την αλιεία. Η πρόσφατη ανασκαφή που έγινε από τον Αδ. Σάμψων στο σπήλαιο του Κύκλωπα, στη νότια πλευρά του νησιού Γιούρα, 20 μίλια ΒΑ της Αλοννήσου, υπογραμμίζει τη σπουδαιότητα του θαλάσσιου αυτού χώρου για τους μεσολιθικούς πληθυσμούς αλλά και την ανάπτυξη των αλιευτικών και ναυσιπλοϊκών μεθόδων της εποχής.

Το σπήλαιο, που βρίσκεται σε υψόμετρο 150 μέτρα, σώζει ίχνη εποχικής μάλλον εγκατάστασης κατά τη Μεσολιθική (~6445-6375 π.Χ.) και τη Νεολιθική εποχή. Τα μεσολιθικά στρώματα περιείχαν μεγάλες ποσότητες οστών ψαριών και ζώων, όστρεων και σαλιγκαριών, ενώ σε ένα σημείο του σπηλαίου απέδωσαν ένα μοναδικό στο είδος και τον αριθμό σύνολο οστέινων αγκιστριών καθώς και σημαντικές ποσότητες οστέινων και πυριτολιθικών εργαλείων.

Κατά τον ανασκαφέα, η έντονη αλιευτική δραστηριότητα μαρτυρεί τη σπουδαιότητα του χώρου των βόρειων Σποράδων για τη μετακίνηση πληθυσμών, πιθανότατα ομάδων εξειδικευμένων ψαράδων που είχαν ως ορμητήριό τους μεγαλύτερα νησιά ή την ηπειρωτική χώρα και επισκέπτονταν τους ψαρότοπους του ΒΑ Αιγαίου σε εποχική βάση. Κατά μία άποψη, το εποχικό πέρασμα μεγάλων ψαριών, όπως του τόνου, από την περιοχή προσέλκυσε την ανθρώπινη παρουσία στα Γιούρα. Το σύνολο των αγκιστριών πάντως σε συνδυασμό με την ποσότητα των οστών ψαριών δείχνει συστηματική ενασχόληση με την αλιεία και όχι μεμονωμένες προσπάθειες.

Από την άλλη, και μόνο η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή αυτή καταδεικνύει κάποια σημαντική πρόοδο στα μέσα ναυσιπλοΐας. Ας μην ξεχνάμε ότι με τη σταδιακή άνοδο της θαλάσσιας στάθμης, από τα τέλη ήδη της Παλαιολιθικής, οι λωρίδες γης που ένωναν τις νησίδες αυτές είχαν ήδη καταβυθιστεί, με αποτέλεσμα να μεγαλώσει σημαντικά η θαλάσσια απόσταση μεταξύ τους. Είναι σαφές ότι, υπό τις νέες συνθήκες, οι μεσολιθικοί πληθυσμοί έπρεπε να κατέχουν μεγαλύτερη εμπειρία και γνώση για το πώς θα φέρουν εις πέρας ταξίδια στην ανοιχτή θάλασσα σε σχέση με τους κυνηγούς της Παλαιολιθικής που έφταναν στα σημερινά νησιά διασχίζοντας μεγάλα τμήματα ξηράς και πολλές φορές χωρίς ναυσιπλοϊκά μέσα. Για παράδειγμα, τα νησιά Σκιάθος, Σκόπελος και Αλόννησος ήταν ενωμένα με τη Θεσσαλία και τη βόρεια Εύβοια, σχηματίζοντας μία μεγάλη χερσόνησο κατά την Ανώτερη Παλαιολιθική, ενώ δεν αποκλείεται το νησί Γιούρα να συνδεόταν διαμέσου ενός πορθμού με το νησί της Κυρά Παναγιάς.